Tip 10 Transactionele analyse

Transactionele analyse

Communicatie

Communicatie is het middel dat we gebruiken om aan anderen te laten merken, wat we willen of wat we van iets vinden. Mensen communiceren bewust en onbewust, doorlopend. Niet communiceren is niet mogelijk, je zendt altijd “boodschappen” uit, hetzij door woorden te gebruiken of door jouw lichaam te gebruiken. In organisaties wordt doorlopend gecommuniceerd. In het samenspel van mensen om één doel te bereiken is het belangrijk elkaars mening te kennen en gebruik te maken van elkaars informatie. Miscommunicatie kan makkelijk leiden tot mislukkingen en conflicten. 

Over communicatie valt veel te zeggen. Van belang is je te realiseren dat mensen veelal vanuit bepaalde rollen met jou communiceren en dat communicatie twee niveaus heeft; te weten een inhoudelijke boodschap en een boodschap die iets zegt over de verhouding die de ander tot jou in wil nemen. We gaan op beide dimensies in.

De rollen

In de Transactionele Analyse wordt een methode aangeboden om snel te ontdekken vanuit welke rol de ander met jou communiceert en of jij dit ook zo wil of niet. In deze analysemethode worden 3 rollen beschreven die we als mens in kunnen nemen tijdens de communicatie:

De ouderrol:

De ouderrol kenmerkt zich door een normatieve opstelling. De ouder denkt te weten wat goed is voor de ander en zal dit ook laten merken. Vaak wordt deze norm ingegeven door een overtuiging en is deze overtuiging niet altijd rationeel onderbouwd.

“Het is zoals het is” is de norm die nagestreefd wordt en de ander moet volgen.

De volwassenrol:

De volwassenrol kenmerkt zich door een open, verstandige houding. De volwassene is op zoek naar werkbare oplossingen en wil graag van de ander leren en “gebruik” maken van de kennis en de ideeën van de ander.

De kinderrol:

Deze rol kenmerkt zich door een “onderdanige” opstelling. Het kind luistert en schikt zich naar de ander. Het kind wil ook geen verantwoordelijkheid dragen voor zijn handelen, want het is opgedragen. Het kind kan wel rebels worden als een soort “tegenactie”.

Samenvattend:

Bovenstaande rollen zijn van belang in de communicatie. Soms neemt iemand een rol in die jou niet uitkomt of bevalt, dit verstoort de communicatie. Aangezien mensen kunnen omschakelen van rol in een gesprek is het van belang de rol te herkennen en te beïnvloeden.

Kennis hebben van deze theorie geeft ook de handvaten om een gesprek positief te beïnvloeden.

Wat gebeurt als er mensen vanuit verschillende rollen met elkaar communiceren?

1. Variant vanuit de ouderrol:

1.1     Ouder-kind patroon:

De meest natuurlijke combinatie is de ouder-kind rol.

De ouder bepaalt wat er moet gebeuren, het kind schikt zich erin. De communicatie is in balans.

Wanneer het kind zich niet schikt, wordt het opstandig en ontstaat er een conflict tussen de beide rollen. Dit is opgelost wanneer het kind zich weer schikt.

1.2     Ouder-volwassen patroon:

De ouder “dwingt” de ander in een kindrol. Wanneer de volwassene dit niet toestaat, ontstaat er spanning in de communicatie. Immers de volwassene accepteert het normatieve gedrag van de ouder niet en wil op volwassen niveau communiceren. Wanneer de ouder niet “omschakelt” zullen er conflicten ontstaan in de communicatie. De ouderrol verhoudt zich niet tot de volwassenrol. De volwassene kan er ook voor kiezen zich te schikken en kiest de kindrol die ondergeschikt is aan de ouderrol.

1.3     Ouder-ouderpatroon:

Deze combinatie leidt onmiddellijk tot spanning. Beide personen zullen elkaar tot een andere rol willen dwingen en met name de kinderrol. Zolang dit niet gebeurt blijft er spanning in de communicatie en praten deze personen alleen tegen elkaar in plaats van met elkaar.

2. Variant vanuit de volwassenrol:

2.1     Volwassen-ouder patroon:

Zie 1.2

2.2     Volwassen-volwassen patroon:

Dit is meest natuurlijke combinatie vanuit de volwassenrol. Beide volwassenen wisselen waardevrij informatie uit, staan open voor elkaar en begrijpen de ander.

De communicatie is in balans en er is geen spanning om de ander in een andere rol de “dwingen”.

2.3     Volwassen-kind patroon:

De volwassene zal proberen het kind “uit te nodigen” om op volwassen niveau te communiceren. Zolang dit niet gebeurt blijft er spanning in de communicatie, de volwassene weet niet of hij een serieuze gesprekspartner heeft en weet ook niet of de partner loyaal is of gaat rebelleren.

3. Variant vanuit de kinderrol:

3.1     Kind-ouder patroon:

Zie 1.1.

3.2     Kind-volwassen patroon:

Zie 2.3

3.3     Kind-kind patroon:

In dit patroon wordt een spel gespeeld tussen twee mensen, die eigenlijk niets met elkaar willen, behalve spelen.

Aangezien minimaal 1 partij een bedoeling heeft met de communicatie, zal er snel overgeschakeld worden op een ander patroon.

4. Samenvattend:

De natuurlijke combinaties zijn dus: ouder-kind of volwassen-volwassen.

Uiteraard is het afhankelijk van de situatie voor welk model gekozen wordt. Soms is het ouder-kind model aan de orde (de brandweer vertelt bij brand wat je moet doen). Wanneer mensen met elkaar willen samenwerken, zonder een duidelijke noodzaak om hiërarchie toe te passen, levert het patroon van volwassen-volwassen de meest adequate informatie op.

Niveaus in communicatie

Communicatie heeft diverse niveaus.

Naast de inhoudelijke boodschap die we geven, geven we altijd een boodschap mee op het “relatieniveau”.

Ik kan op twee manieren aan iemand vragen om voor mij een kopje koffie mee te nemen. Als ik het waardevrij vraag, met de woorden “Wil je voor mij een kopje koffie meenemen?”, is de inhoudelijke vraag duidelijk en op relatieniveau neutraal. Ik benader de persoon waardevrij, als het ware op hetzelfde niveau. Wanneer ik iemand de opdracht zou geven “koffie voor mij mee te nemen”, doe ik iets in onze relatie. Ik ga “boven” de ander staan en geef hem de boodschap dat hij minder waard is dan ik en dat hij mijn opdracht op moet volgen, terwijl de inhoudelijke boodschap hetzelfde blijft. Naast de inhoud is er dus ook een “betrekkingsaspect” in mijn boodschap.

Vaak zijn mensen zich niet bewust van de boodschap op betrekkingsniveau, maar voelen die wel aan. Soms ligt het aan de woordkeuze van iemand, de toon die “aangeslagen” wordt of zijn non-verbale gedrag.

Veel conflicten in de communicatie ontstaan omdat er op dit niveau “iets fout gaat”, vaak leidt dit tot strijd en woordenwisselingen over de inhoud. Eigenlijk gaat het dus over iets anders, de positie die de ander in heeft genomen (bewust of onbewust) op het betrekkingsaspect.

Wanneer je dit bemerkt, kun je het negeren. Hiermee ontken je de poging van de ander, jou in een bepaalde positie te plaatsen.

Je kunt ook het verschijnsel bespreekbaar maken (praten over de communicatie staat ook bekend als metacommunicatie), in de hoop dat de ander zich ervan bewust wordt en met jou weer op hetzelfde niveau gaat communiceren over de inhoud, waar het allemaal om ging.

Maak een account aan

Het Werkxyz account geeft u de mogelijkheid om CV's of vacatures te plaatsen en indien gewenst ontvangt u onze nieuwsbrief. »

Vertel het door

Bent u tevreden over onze dienstverlening en kent u iemand die op zoek is naar een baan of kandidaat?